Айхине ][ Виктор Аванмарт / Viktăr Avanmart

«Эп Нобель премине тивĕçмесен,
ман халăхăм пĕтет»,-
Леон Робеле каланă тет Айхи.
Ан васка-ха, Леон, пире пытарма.
Эпĕ пур-ха халлĕхе
Ку халăхăн, ан ман.
Памастпăр пуль пĕтмех.
Мĕн тăма пăрахиччен
вăрлăхна сар чăваша-
терĕ пĕрре хуначи.
Итле аслă Ăслине,
манкаласа ан пĕтер
Ырă вăррине. Тен, кирлĕ пулĕ.

Чăваш тăпри хупларĕ тупăкна,
чечексене хупларĕ шурă юр.
Илмесĕр юлчĕ пĕр çỹлем,
ан хуйхăр ун пирки, Айхи.
Пĕтмен ха санăн та ăру,
ак кĕççĕнни - Анюта,
кĕçех тултарĕ çиччĕ.
(Пултарнă эс те вăхăтра)
Эс ан кулян.
Шăплантăн. Вырт.
Ак Алекçи, ытти…
Çич ют та пуç таять.

Сан Çĕньялти тăпру çине-
Яппун çынни те, акăлчан та,
Тутар та килĕ. Чăвашсем те,
Тен, виççĕн килĕç.
Тен, виçесĕр
Сан пулĕ тивĕç,
Эс вĕсене ан кĕвĕç.

Эс вĕç.
Эс – сăвăç.


Чĕмпĕр, 2006

Никам тути, никам чĕлхи те ][ Геннадий Айхи / Gennadij Ajhi

["Galină" săvăran]

Никам тути, никам чĕлхи те
Ман пек калаймĕ сан ятна, —
çемçе те тикĕс, витĕр-витĕр
таса сассем тупса кăна —
тутан кашни хусканăвне те
пĕр тикĕс шутарса пырса,
чĕлхе-çăварăн ăшшине те
пĕр сивĕтсе, пĕр ăшăтса —
эп калаятăп çак ята...

Çапла, тен, суккăр çын тата:
чăр-чăр чĕвĕлтетÿ илтсе,
юрланă кайăка курасшăн,
ун пÿ-сине, тĕсне пĕлсе,
сас хăватне ăнланаясшăн
тутисене хускаткалать...

Эп тĕлĕк витĕр туртăнатăп, —
ăнран кайса пăшăлтататăп —
хам та сисмесĕрех — çапла.
Мĕнпур ÿт-пĕвĕм ыратни те,
Пур хускану та ман — йăлтах —
Вăл — сан ятна чĕр сывлăш витĕр
Тупса пăшăлтатма анчах!..
 

Ятсăр сăвă ][ Геннадий Айхи / Gennadij Ajhi

Тем те пулĕ кайран. Пулĕ уйрăмлăх, пĕрлĕх,
Ĕç, çемье, кил ăшши... Пурпĕр ман пурнăçра
Çутă вăрттăнлăх пулнă хĕрарăмлăх, хĕрлăх
Уçăлми тупсăм евĕр упранĕ санра.

. . . . .
Ик эрне килĕмре пурăнатăп чиперрĕн,
Ик эрне куçма-куç кураймарăм сана.
Çынсенчен сан пирки эп ыйтса пĕлеймерĕм, —
Сан ятна асăнсан, шÿт сăмах пуçланать.
Ăнлансам эс мана: саншăн эп вăтанмастăп,
Хăрамастăп манран куç хĕссе куласран, —
Ниепле те йышра лăпланса лараймастăп,
Сан пирки: «Вăл хĕр пуçăн...» тесе хускатсан...
Астăватăн-и эс (ун чухне эп ачаччĕ):
Инçетри улăха тухса кайрĕç хĕрсем.
Йĕпе атă çине сарă вăрă сапатчĕç
Кустăрма хушшипе явăнан курăксем...
Юлашки вут çути сан çинче ялтăрарĕ, —
Иккĕн кайрăр эсир... Сÿнсе ларчĕ вучах.
Юнашар прачкара сан юрру янăрарĕ, —
Калаçмарăр эсир, — эп лăплантăм кăштах.
Эп вăрантăм ирех. Хыр тăрри хĕрелетчĕ...
Çывăхрах, ĕшнере, чÿхенетчĕ çĕн кун.
Турта пуçĕ çинче çилпеле чÿхенетчĕ
Йĕпе çĕмĕрт лексе сенкерленнĕ саппун.
Эс, паллах, юнашар, — эп пăхмасăр чухларăм, —
Сулхăнра эс тăран — витĕр-витĕр сенкер...
Çакăн евĕр сăн курнă пуль Атăл тутарĕ,
«Уйăх хĕрĕ» ята чи малтан тупнăскер...
. . . . .
Темшĕн айăплă пек — сукмаксем пĕр килсен те,
Халь иртен инçетрен эс, иртен пуç чиксе.
Куçма-куçăн юлсан — ачапча куçĕсем пек
Вăтантарĕç пире çĕрулми çеçкисем.
Мĕншĕн айăплă эс; — Туй пирки шутламан эс,
Пĕр сăмах каличчен малтан çиччĕ виçмен.
Ма хăвна упраман, ма унран сыхланман эс;..
«Ку мана илмесен, урăх тупăп», — темен.
Юлашки хут — итле! — автансем авăтаççĕ,
Хĕвеле хирĕçле храх уран çаврăнса.
Туйăнать хăш чухне — тен, пире йыхăраççĕ:
«Çула тухăр пĕрле алла ал тытăнса!»...
Чĕлтĕрти кĕрен кĕл пек Хуркайăкăн Çулĕ
Чÿхенет, чĕтренет лăпкă ял çийĕпе...
Тен, ачу, ыйхинче, аллине кăнтать пулĕ,
Кăкăрна ăшăтать пуль вĕри тутипе.
Тем те пулĕ кайран, пурнăç улшăнĕ тĕрлĕ,
Çакăнта çырни çеç курнас çук урăхла.
Эп ун чух кăшт ăнкарнă хĕрарăмлăх, хĕрлĕх
Юлĕ çавăн пекех, — тупсăмне уçмасла...
Тем те пулĕ кайран. Пулĕ уйрăмлăх, пĕрлĕх,
Ĕç, çемье, кил ăшши... Пурпĕр ман пурнăçра
Çутă вăрттăнлăх пулнă хĕрарăмлăх, хĕрлăх
Уçăлми тупсăм евĕр упранĕ санра.
. . . . .
Ик эрне килĕмре пурăнатăп чиперрĕн,
Ик эрне куçма-куç кураймарăм сана.
Çынсенчен сан пирки эп ыйтса пĕлеймерĕм, —
Сан ятна асăнсан, шÿт сăмах пуçланать.
Ăнлансам эс мана: саншăн эп вăтанмастăп,
Хăрамастăп манран куç хĕссе куласран, —
Ниепле те йышра лăпланса лараймастăп,
Сан пирки: «Вăл хĕр пуçăн...» тесе хускатсан...
Астăватăн-и эс (ун чухне эп ачаччĕ):
Инçетри улăха тухса кайрĕç хĕрсем.
Йĕпе атă çине сарă вăрă сапатчĕç
Кустăрма хушшипе явăнан курăксем...
Юлашки вут çути сан çинче ялтăрарĕ, —
Иккĕн кайрăр эсир... Сÿнсе ларчĕ вучах.
Юнашар прачкара сан юрру янăрарĕ, —
Калаçмарăр эсир, — эп лăплантăм кăштах.
Эп вăрантăм ирех. Хыр тăрри хĕрелетчĕ...
Çывăхрах, ĕшнере, чÿхенетчĕ çĕн кун.
Турта пуçĕ çинче çилпеле чÿхенетчĕ
Йĕпе çĕмĕрт лексе сенкерленнĕ саппун.
Эс, паллах, юнашар, — эп пăхмасăр чухларăм, —
Сулхăнра эс тăран — витĕр-витĕр сенкер...
Çакăн евĕр сăн курнă пуль Атăл тутарĕ,
«Уйăх хĕрĕ» ята чи малтан тупнăскер...
. . . . .
Темшĕн айăплă пек — сукмаксем пĕр килсен те,
Халь иртен инçетрен эс, иртен пуç чиксе.
Куçма-куçăн юлсан — ачапча куçĕсем пек
Вăтантарĕç пире çĕрулми çеçкисем.
Мĕншĕн айăплă эс; — Туй пирки шутламан эс,
Пĕр сăмах каличчен малтан çиччĕ виçмен.
Ма хăвна упраман, ма унран сыхланман эс;..
«Ку мана илмесен, урăх тупăп», — темен.
Юлашки хут — итле! — автансем авăтаççĕ,
Хĕвеле хирĕçле храх уран çаврăнса.
Туйăнать хăш чухне — тен, пире йыхăраççĕ:
«Çула тухăр пĕрле алла ал тытăнса!»...
Чĕлтĕрти кĕрен кĕл пек Хуркайăкăн Çулĕ
Чÿхенет, чĕтренет лăпкă ял çийĕпе...
Тен, ачу, ыйхинче, аллине кăнтать пулĕ,

ăкăрна ăшăтать пуль вĕри тутипе.
Тем те пулĕ кайран, пурнăç улшăнĕ тĕрлĕ,
Çакăнта çырни çеç курнас çук урăхла.
Эп ун чух кăшт ăнкарнă хĕрарăмлăх, хĕрлĕх
Юлĕ çавăн пекех, — тупсăмне уçмасла...