Пире пылпа хаклаççĕ
Тутар тĕнне йышăнма.
Мулласем калаççĕ:
«Кăркка пĕсехи чăпар,
Аллах ырлăхне курар!»
Пире турăшпа хăвалаççĕ
Христус тĕнне йышăнма.
Пупсем калаççĕ:
«Кăркка пĕсехи чăпар,
Туррăн телейне тупар!»
Пире хĕçпе хăвалаççĕ
Патша умне пуç тайма.
Салтаксем калаççĕ:
«Пăшал парар, хĕç парар,
Патша парнине чăтар!»
Тутар тĕнĕ, патша мурĕ —
Пире ним те кирлĕ мар.
Христус турă — ырă турă,
Эс те пире кирлĕ мар.
Атте-анне йăлипех
Пурăнар виличченех.
Атте-анне чĕлхипе ][ Эмине / Emine
Ют кайăка усрама
Пирĕн улăх ытла мар,
Хăш çĕртен вĕçсе килтĕр
Унталлах кайса пĕтĕр.
Ют йăлана юрама —
Хамăр йăла начар мар.
Хăш çĕртен ютсем килтĕр —
Унталлах кайса пĕтĕр.
Хамăр çĕр хамăр асра,
Мĕншĕн парас тăшмана?
Турă панă çĕршывра
Хамăр ларар хуçара!
Атте-анне сăмахне,
Аслаттейсен чĕлхипе
Тутарсемшĕн манас мар,
Хыт чĕреллĕ пулас мар.
Пирĕн улăх ытла мар,
Хăш çĕртен вĕçсе килтĕр
Унталлах кайса пĕтĕр.
Ют йăлана юрама —
Хамăр йăла начар мар.
Хăш çĕртен ютсем килтĕр —
Унталлах кайса пĕтĕр.
Хамăр çĕр хамăр асра,
Мĕншĕн парас тăшмана?
Турă панă çĕршывра
Хамăр ларар хуçара!
Атте-анне сăмахне,
Аслаттейсен чĕлхипе
Тутарсемшĕн манас мар,
Хыт чĕреллĕ пулас мар.
Shură hut huralat’... ][ Ăsta Naştuk / Ăста Наçтук
Shură hut huralat’
Vutra şunnipe.
Etem vatălat’
Cunĕ şunnipe.
Vutra şunnipe.
Etem vatălat’
Cunĕ şunnipe.
Vakijetsem ][ Ăsta Naştuk / Ăста Наçтук
Şurla tytsa tyr vyrman şyn
Purnăş mĕnne pĕles şuk.
Junah jaman, shüt tuman şyn
Telej mĕnne pĕles şuk.
Kam asamat kĕperĕ ajăn
Cupsa tuhmashkăn pultarajĕ,
Şav şyn tupat’ tet, ăraskal
Pulmast’ telejsĕr manashkal…
Purnăş mĕnne pĕles şuk.
Junah jaman, shüt tuman şyn
Telej mĕnne pĕles şuk.
Kam asamat kĕperĕ ajăn
Cupsa tuhmashkăn pultarajĕ,
Şav şyn tupat’ tet, ăraskal
Pulmast’ telejsĕr manashkal…
Tăvana Kĕtse Jurlană Jură ][ Ăsta Naştuk / Ăста Наçтук
Aslă şeşenhirte kălkan numaj,
Kălkan vitĕr, tăvan, casrah kil.
Ulăp tăpri şince kĕtse ilĕp,
Man hujhăna, tăvan, hăvna il.
Aslă şeşenhirte ămărt vĕşet,
Ămărtpa pĕrle, tăvan, kil.
Man savnăşa, tăvan, hăvna il.
Aslă şeşenhirte tăshman numaj
Tăshmana şĕnterse, tăvan, kil
Ulăp tăpri şince kĕtse ilĕp,
Man ărăsa, tăvan, hăvna il…
Kălkan vitĕr, tăvan, casrah kil.
Ulăp tăpri şince kĕtse ilĕp,
Man hujhăna, tăvan, hăvna il.
Aslă şeşenhirte ămărt vĕşet,
Ămărtpa pĕrle, tăvan, kil.
Man savnăşa, tăvan, hăvna il.
Aslă şeşenhirte tăshman numaj
Tăshmana şĕnterse, tăvan, kil
Ulăp tăpri şince kĕtse ilĕp,
Man ărăsa, tăvan, hăvna il…
Тĕп ыйту ][ Туркил А. / Turkil A.
Ман сăввăм, ах, хитре сĕре, —
Ăна пăсмасть састаш пăсташĕ.
Çапах ыйту сĕнем сире:
"Телей тĕпелĕ ман ăçта-ши?"
Поэт пӳртне кĕре-кĕре,
Тăван-пĕтенĕн пур юлташĕ,
Вырнаçнă ав кĕрекере...
"Телей тĕпелĕ ман ăçта-ши?"
Тен, тупасси пулмасть хамран?
Çынсем, эсир çавна пĕлетĕр:
"Телей тĕпелĕ пур-ши ман?" —
Сиртен ыйтатăп эпĕ — Петĕр!
Ăна пăсмасть састаш пăсташĕ.
Çапах ыйту сĕнем сире:
"Телей тĕпелĕ ман ăçта-ши?"
Поэт пӳртне кĕре-кĕре,
Тăван-пĕтенĕн пур юлташĕ,
Вырнаçнă ав кĕрекере...
"Телей тĕпелĕ ман ăçта-ши?"
Тен, тупасси пулмасть хамран?
Çынсем, эсир çавна пĕлетĕр:
"Телей тĕпелĕ пур-ши ман?" —
Сиртен ыйтатăп эпĕ — Петĕр!
Tĕp tăvatpăr Tăshmana ][ Sarri Pattăr / Сарри Паттăр
Ănna-ănna, ănna-ănna,
Üpkev şuk man nikama
Ănna-ănna, ănna-ănna,
Par-ha tusăm, salamat.
Tăshmana tashlattarar,
Salamatpa şuntarar,
Kutran tapsa yvătar,
Tăvan şĕrten tasatar.
Ănna-ănna, ănna-ănna,
Itlĕr, tusămsem, mana.
Ănna-ănna, ănna-ănna
Tĕp tăvatpăr tăshmana.
Atte-anne şĕrĕncen
Hüteretpĕr tăshmana
Aslă Atăl hĕrrincen
Husa jatămăr ăna.
Tuhas ta kĕres hĕrĕh alăk ][ Tutirek / Тутирек
Tuhas ta kĕres hĕrĕh alăk,
Tuhas ta kĕres hĕlĕh alăk…
Kam-shi te tuhsa, aj, kĕrĕ-shi,
Kam-shi te tuhsa kĕrĕ-shi?...
Tuhas ta kĕres hĕlĕh alăk…
Kam-shi te tuhsa, aj, kĕrĕ-shi,
Kam-shi te tuhsa kĕrĕ-shi?...
Тăшман пуçĕ кучан пек ][ Пайтул / Pajtul
Пирĕн вăрман — сĕм вăрман,
Лашмансем хуçаланман.
Вăрман тулли — ват юман,
Эпир пуçсене усман.
Тăшман килсен хĕç тытнă,
Çичĕ юта юсанă.
Кайран хыçалтан тапнă,
Тамăкалла ăсатнă.
Пирĕн улăх сарлака,
Ан кай, тусăм аякка.
Улăх тулли курăкĕ —
Чăваш çĕрĕн ырлăхĕ.
Вăрăм ешĕл курăкне
Çавасемпе çултăмăр.
Тăшман пуçĕ кучан пек,
Кучансене касрăмăр.
Ăнлантаркăч
1916 çулта Кирук юрăçă Чĕмпер кĕпернинчи Пăва уесĕнчи Палтай Упи (Палтиел) ялĕнче Каляк Минккинчен çырса илнĕ. Пĕрремĕш хут 1991 çулта "Вучах" хаçатăн 27-мĕш номерĕнче пичетленнĕ.
Кирук юрăçă çырса илнĕ "Пайтул паттăр" калавра Пайтул çак юрра "Çтаппан Раçĕнпа пĕрле тăшмансене çĕнтернĕ хыççăн юрланă", — тенĕ.
Лашмансем хуçаланман.
Вăрман тулли — ват юман,
Эпир пуçсене усман.
Тăшман килсен хĕç тытнă,
Çичĕ юта юсанă.
Кайран хыçалтан тапнă,
Тамăкалла ăсатнă.
Пирĕн улăх сарлака,
Ан кай, тусăм аякка.
Улăх тулли курăкĕ —
Чăваш çĕрĕн ырлăхĕ.
Вăрăм ешĕл курăкне
Çавасемпе çултăмăр.
Тăшман пуçĕ кучан пек,
Кучансене касрăмăр.
Ăнлантаркăч
1916 çулта Кирук юрăçă Чĕмпер кĕпернинчи Пăва уесĕнчи Палтай Упи (Палтиел) ялĕнче Каляк Минккинчен çырса илнĕ. Пĕрремĕш хут 1991 çулта "Вучах" хаçатăн 27-мĕш номерĕнче пичетленнĕ.
Кирук юрăçă çырса илнĕ "Пайтул паттăр" калавра Пайтул çак юрра "Çтаппан Раçĕнпа пĕрле тăшмансене çĕнтернĕ хыççăн юрланă", — тенĕ.
Тăшман айне пулмастпăр ][ Пайтул / Pajtul
Восставший Эркель Пайдул (Pălhannă Erkkel Pajtul) ][ Владимир Агеев / Vladimir Agejev
( 1990-1998, Căvash Patshalăh Musejĕ)
Тăшман пире хăратмасть,
Унран эпир тармастпăр.
Çутă хĕçе çĕклетпĕр,
Тăшман айне пулмастпăр.
Тăвăл пире тивеймест,
Сĕм вăрманта ларнă чух.
Тăшман пире çĕнеймест
Эпир туслă пулнă чух.
Пурччĕ манăн икĕ çунат ][ Пайтул / Pajtul
Пурччĕ манăи икĕ çунат,
Икĕ улăпла çунат:
Пĕр çуначĕ — Чăваш çĕрĕ,
Тепĕр çунат — Чăваш хĕрĕ —
Савнă тусăм Минисса.
Вĕçрĕм çилтăвăл касса...
Касса татрĕç çуната,
Чĕрем панчи çуната.
Çилхăван пек утăм пур,
Икĕ вăйлă аллăм пур,
Çутă хĕçĕм ялтăратăр,
Тăшман пуçĕ çук пултăр.
Ăнлантаркăч
Ку юрра 1916 çулта Кирук юрăçă Палтай Упи ялĕнчи Каляк Минккинчен çырса илнĕ.
Минисса — Пайтулăн арăмĕ е савнă хĕрĕ пулма пултаратъ.
Икĕ улăпла çунат:
Пĕр çуначĕ — Чăваш çĕрĕ,
Тепĕр çунат — Чăваш хĕрĕ —
Савнă тусăм Минисса.
Вĕçрĕм çилтăвăл касса...
Касса татрĕç çуната,
Чĕрем панчи çуната.
Çилхăван пек утăм пур,
Икĕ вăйлă аллăм пур,
Çутă хĕçĕм ялтăратăр,
Тăшман пуçĕ çук пултăр.
Ăнлантаркăч
Ку юрра 1916 çулта Кирук юрăçă Палтай Упи ялĕнчи Каляк Минккинчен çырса илнĕ.
Минисса — Пайтулăн арăмĕ е савнă хĕрĕ пулма пултаратъ.
Пире никам çĕнес çук ][ Пайтул / Pajtul
Йĕрлерĕç те виçĕ кун,
Хăваларĕç çичĕ кун;
Тытатпăрах, терĕç пуль,
Çакатпăрах, терĕç пуль.
Пире часах тупас çук
Сĕм вăрмансем пур чухне,
Пире вăйпут тытас çук
Пăши ури пур чухне.
Хупăрларĕç çичĕ хут,
Çапăçрăмăр виçĕ кун.
Çĕмĕртĕмĕр, терĕç пуль,
Пĕтертĕмĕр, терĕç пуль.
Пире улпут çĕнес çук
Алра вут-хĕç пур чухне.
Пире никам çĕнес çук
Алра çĕмрен пур чухне.
Ăнлантаркăч
Пайтулăн пуринчен те ытларах сарăлнă юрри.
Ку варианта 1916 çулта Кирук юрăçă (Арансайпик Ваçанкки Кирукĕ) ашшĕпе пĕртăван Каляк Минккинчен Палтай Упи ялĕнче çырса илнĕ.
Палтай Упи хальхи Чăвашстанри Шăмăршă районне кĕрекен ял. Вăл Хырла юханшывĕн сылтăм çыранĕнче сарăлса ларать. Халĕ ăна Палтиель теççĕ, вырăсла — Трех-Балтаево. Ку яла XVII ĕмĕр вĕçĕнче Упи-паттăр йăхĕнчен тухнă Арансайпик ывăлĕ Палтай хăй çыннисемпе куçса ларса пуçласа янă. Вĕсем унта хальхи Патăрьел районĕ çĕрĕ çинчен, Юхмапа Упăрша юханшывĕсен хушшине вырнаçнă Юхма-Упи ялĕнчен куçса пынă. Юхма-Упи колхозсем тунă вăхăтра пĕтнĕ. Пĕр пайĕ Патăрьел районĕнче Тăрăн ялĕ çумне "Красный пахарь" колхоз туса ларнă. Тепĕр пайĕ çак районти Тикешĕн мальенне куçса ларнă. Тата тепĕр пайĕ, Хырла шывĕ урлă каçса, Тутарстанри Пăва районне кĕрекен Янтукан ялĕ çумне Максим Горький колхозĕ туса ларнă. Ăна халăхра Упи-Янтукан поселкки тесе каланă.
Кирук юрăçă, граждан вăрçине хăй ирĕкĕпе кайнă та хĕрлĕ салтак пулса 1920 çулта Вильнюс хулинче шурă поляксемпе кĕрешсе пуçне хунă. Унăн хучĕсене Патăрьел районĕнчи Сăкăтри Марине аппăшĕ (Ильина Марина Васильева) упраса хăварнă.
Пĕрремĕш хут "Вучах" хаçатра (№27) 1991 çулта, утă уйăхĕн 29-мĕшĕнче пичетленнĕ. Иккĕмĕш хут "Авалхи чăваш поэчĕсем" кĕнекере, 1993 çулта пичетленнĕ.
Хăваларĕç çичĕ кун;
Тытатпăрах, терĕç пуль,
Çакатпăрах, терĕç пуль.
Пире часах тупас çук
Сĕм вăрмансем пур чухне,
Пире вăйпут тытас çук
Пăши ури пур чухне.
Хупăрларĕç çичĕ хут,
Çапăçрăмăр виçĕ кун.
Çĕмĕртĕмĕр, терĕç пуль,
Пĕтертĕмĕр, терĕç пуль.
Пире улпут çĕнес çук
Алра вут-хĕç пур чухне.
Пире никам çĕнес çук
Алра çĕмрен пур чухне.
Ăнлантаркăч
Пайтулăн пуринчен те ытларах сарăлнă юрри.
Ку варианта 1916 çулта Кирук юрăçă (Арансайпик Ваçанкки Кирукĕ) ашшĕпе пĕртăван Каляк Минккинчен Палтай Упи ялĕнче çырса илнĕ.
Палтай Упи хальхи Чăвашстанри Шăмăршă районне кĕрекен ял. Вăл Хырла юханшывĕн сылтăм çыранĕнче сарăлса ларать. Халĕ ăна Палтиель теççĕ, вырăсла — Трех-Балтаево. Ку яла XVII ĕмĕр вĕçĕнче Упи-паттăр йăхĕнчен тухнă Арансайпик ывăлĕ Палтай хăй çыннисемпе куçса ларса пуçласа янă. Вĕсем унта хальхи Патăрьел районĕ çĕрĕ çинчен, Юхмапа Упăрша юханшывĕсен хушшине вырнаçнă Юхма-Упи ялĕнчен куçса пынă. Юхма-Упи колхозсем тунă вăхăтра пĕтнĕ. Пĕр пайĕ Патăрьел районĕнче Тăрăн ялĕ çумне "Красный пахарь" колхоз туса ларнă. Тепĕр пайĕ çак районти Тикешĕн мальенне куçса ларнă. Тата тепĕр пайĕ, Хырла шывĕ урлă каçса, Тутарстанри Пăва районне кĕрекен Янтукан ялĕ çумне Максим Горький колхозĕ туса ларнă. Ăна халăхра Упи-Янтукан поселкки тесе каланă.
Кирук юрăçă, граждан вăрçине хăй ирĕкĕпе кайнă та хĕрлĕ салтак пулса 1920 çулта Вильнюс хулинче шурă поляксемпе кĕрешсе пуçне хунă. Унăн хучĕсене Патăрьел районĕнчи Сăкăтри Марине аппăшĕ (Ильина Марина Васильева) упраса хăварнă.
Пĕрремĕш хут "Вучах" хаçатра (№27) 1991 çулта, утă уйăхĕн 29-мĕшĕнче пичетленнĕ. Иккĕмĕш хут "Авалхи чăваш поэчĕсем" кĕнекере, 1993 çулта пичетленнĕ.
Халал ][ Пайтул / Pajtul
Питĕ сивĕ хĕл кунĕ,
Тăлăп тăхăн, хăна.
Сивĕнмест-ха çын чунĕ
Хĕл сиввишĕн кăна.
Чăвашпа чăваш пултăр
Çывăх тус та юлташ.
Кĕвĕçӳ сан ан пултăр,
Усалпа ан аташ.
Çак сăмах — ман йыхравăм,
Çак сăмах — ман халал.
Çак сăмах — ман ялавăм,
Йăлт тасалтăр усал!..
Ăнлантаркăч
1935 çулта Шупашкарта пурăнакан Иван Ильинран П.Ф.Филиппов учитель çырса илнĕ. Юхма Мишши архивĕнче упранать.
Тăлăп тăхăн, хăна.
Сивĕнмест-ха çын чунĕ
Хĕл сиввишĕн кăна.
Чăвашпа чăваш пултăр
Çывăх тус та юлташ.
Кĕвĕçӳ сан ан пултăр,
Усалпа ан аташ.
Çак сăмах — ман йыхравăм,
Çак сăмах — ман халал.
Çак сăмах — ман ялавăм,
Йăлт тасалтăр усал!..
Ăнлантаркăч
1935 çулта Шупашкарта пурăнакан Иван Ильинран П.Ф.Филиппов учитель çырса илнĕ. Юхма Мишши архивĕнче упранать.
Эпир чăваш йăхĕнчен ][ Пайтул / Pajtul
Хура курак ялан хура, —
Шуратса пĕтерес çук.
Тăшман тени ялан кăра, —
Хăраса тарассăм çук.
Хăраса пурăнар мар, —
Эпир хамăр çĕр çинче...
Пуç усса пурăнар мар, —
Эпир чăваш йăхĕнчен.
Урхамаха йĕнерлер те
Тăшмана хирĕç каяр.
Çут хĕçе çӳле çĕклер те
Тăшмана йăлт тĕп тăвар.
Ăнлантаркăч
1937 çулта Ишек ялĕнче 90 çулхи Пархиле Федоров старикрен П.П. Юркин тĕпчевçĕ çырса илнĕ.
Шуратса пĕтерес çук.
Тăшман тени ялан кăра, —
Хăраса тарассăм çук.
Хăраса пурăнар мар, —
Эпир хамăр çĕр çинче...
Пуç усса пурăнар мар, —
Эпир чăваш йăхĕнчен.
Урхамаха йĕнерлер те
Тăшмана хирĕç каяр.
Çут хĕçе çӳле çĕклер те
Тăшмана йăлт тĕп тăвар.
Ăнлантаркăч
1937 çулта Ишек ялĕнче 90 çулхи Пархиле Федоров старикрен П.П. Юркин тĕпчевçĕ çырса илнĕ.
Эй, çилсем, кăра çилсем ][ Пайтул / Pajtul
1916 çулта Палтай Упи ялĕнче Каляк Минккиичен çырса илнĕ "Пайтул паттăр" калавра пур:
Эй, çилсем, кăра çилсем,
Ăçта кăна çитместĕр-ши?..
Ăçта кăна пулмастăр-ши,
Эй, çилсем, кăра çилсем!..
Хумсем хыççăн чупатăр,
Кимĕсене лăскатăр,
Сирĕнпе эп вĕçĕттĕм,
Тӳпене çĕкленĕттĕм.
Атăл çинче, Сăр çинче
Хырлапа Çавал çинче,
Чарлан евĕр кумăттăм,
Ирĕкре çеç пурнăттăм.
Эй, çилсем, кăра çилсем,
Ма эсир йĕретĕр-ши?..
Ма чуна илетĕр-ши,
Эй, çилсем, кăра çилсем!..
Ку юрра Пайтул хăйне тискер тăшмансем çĕр айне касамата сăнчăрласа хупса лартсан юрланă. Ăна ун чухне темиçе юлташĕ виçĕ кĕрепенкке ылттăнла сутнă пулнă.
Эй, çилсем, кăра çилсем,
Ăçта кăна çитместĕр-ши?..
Ăçта кăна пулмастăр-ши,
Эй, çилсем, кăра çилсем!..
Хумсем хыççăн чупатăр,
Кимĕсене лăскатăр,
Сирĕнпе эп вĕçĕттĕм,
Тӳпене çĕкленĕттĕм.
Атăл çинче, Сăр çинче
Хырлапа Çавал çинче,
Чарлан евĕр кумăттăм,
Ирĕкре çеç пурнăттăм.
Эй, çилсем, кăра çилсем,
Ма эсир йĕретĕр-ши?..
Ма чуна илетĕр-ши,
Эй, çилсем, кăра çилсем!..
Ку юрра Пайтул хăйне тискер тăшмансем çĕр айне касамата сăнчăрласа хупса лартсан юрланă. Ăна ун чухне темиçе юлташĕ виçĕ кĕрепенкке ылттăнла сутнă пулнă.
Чăвашсемшĕн эп кĕрешĕп ][ Пайтул / Pajtul
Кăйкăр кайăк — савнă кайăк,
Эс вĕçетĕн тӳпере.
Эс çӳлте чухне пит лайăх,
Вутлă çулăм чĕрере.
Санпала пĕрле вĕçесчĕ,
Çавалтан Атăл таран.
Савнă çĕрĕме пиллесчĕ
Араскал, телей чунран.
Чăваш çĕрĕ питĕ чаплă —
Ăмсанаççĕ тăшмансем.
Пĕлĕр халь: эп Пайтул ятлă,
Сире сутмăп, чăвашсем!..
Чăвашсемшĕн эп кĕрешĕп
Пĕрчĕ юн тумламчченех.
Хампала пĕрле чĕнетĕп
Чи маттур йĕкĕтсене.
Ăнлантаркăч
1937 çулта Марка ялĕнчи Кириле ятлă ватă юрăçран П.П. Юркин тĕпчевçĕ çырса илнĕ.
Эс вĕçетĕн тӳпере.
Эс çӳлте чухне пит лайăх,
Вутлă çулăм чĕрере.
Санпала пĕрле вĕçесчĕ,
Çавалтан Атăл таран.
Савнă çĕрĕме пиллесчĕ
Араскал, телей чунран.
Чăваш çĕрĕ питĕ чаплă —
Ăмсанаççĕ тăшмансем.
Пĕлĕр халь: эп Пайтул ятлă,
Сире сутмăп, чăвашсем!..
Чăвашсемшĕн эп кĕрешĕп
Пĕрчĕ юн тумламчченех.
Хампала пĕрле чĕнетĕп
Чи маттур йĕкĕтсене.
Ăнлантаркăч
1937 çулта Марка ялĕнчи Кириле ятлă ватă юрăçран П.П. Юркин тĕпчевçĕ çырса илнĕ.
Чăваш тăшманĕ пĕтмелле ][ Пайтул / Pajtul
Ялтан тухса, мăн Атăл хĕррипе
Урхамаха сиктертĕм васкатса.
Кĕрешĕве чĕнеп чăвашсене, —
Хĕçе çĕклерĕм, ĕмĕт çуратса.
Вăрмансенче те аслă хирсенче
Хăравçă кайăк пек пытанар мар.
Ытарайми чăваш çĕршывĕнче,
Чăваш çынни, сассуна пар!
Кала эс хыттăн: "Эпĕр чура мар.
Чăваш тăшманĕ пĕтмелле!"
Чăваш çынни, хăватлăн сасă пар,
Чăваш çынни, хĕçне çĕкле!
Чăваш çынни, тăван, хастар пулар,
Чăваш çынни, хĕçне çĕкле!
Чăваш çылнни, халь курăр, чура мар,
Чăваш тăшманĕ пĕтмелле.
Ăнлантаркăч
1935 çулта Шупашкарта пурăнакан Иван Ильин ватă юрăçăран П.Ф.Филиппов учитель çырса илнĕ. П.Ф. Филиппов ăна 1991 çулта "Вучах" хаçат редакцине, Юхма Мишши патне упрама, май пулсан, пичетлеме ярса панă. Юхма Мишши архивĕнче упранать.
Урхамаха сиктертĕм васкатса.
Кĕрешĕве чĕнеп чăвашсене, —
Хĕçе çĕклерĕм, ĕмĕт çуратса.
Вăрмансенче те аслă хирсенче
Хăравçă кайăк пек пытанар мар.
Ытарайми чăваш çĕршывĕнче,
Чăваш çынни, сассуна пар!
Кала эс хыттăн: "Эпĕр чура мар.
Чăваш тăшманĕ пĕтмелле!"
Чăваш çынни, хăватлăн сасă пар,
Чăваш çынни, хĕçне çĕкле!
Чăваш çынни, тăван, хастар пулар,
Чăваш çынни, хĕçне çĕкле!
Чăваш çылнни, халь курăр, чура мар,
Чăваш тăшманĕ пĕтмелле.
Ăнлантаркăч
1935 çулта Шупашкарта пурăнакан Иван Ильин ватă юрăçăран П.Ф.Филиппов учитель çырса илнĕ. П.Ф. Филиппов ăна 1991 çулта "Вучах" хаçат редакцине, Юхма Мишши патне упрама, май пулсан, пичетлеме ярса панă. Юхма Мишши архивĕнче упранать.
Ej Şilsem ][ Pajtul / Пайтул
Ej, şilsem, kăra şilsem,
Ăşta kăna şitmestĕr-shi?..
Ăşta kăna pulmastăr-shi?..
Atăl şince vĕşetĕr –
Humsem hyşşăn cupatăr,
Kimĕsene silletĕr.
Ej, şilsem, kăra şilsem,
Sirĕnpe ep pyrăttăm,
Şunat sarsa vĕşĕttĕm.
Atăl şince, sir şince
Carlan pek ep cămăttăm,
Irĕkre ep şürĕttĕm.
Ej, şilsem, kăra şilsem,
Ma esir jĕretĕr-shi?..
Ma cuna kasatăr-shi?..
Ăнлантаркăч
1928-1930 çулсенче хальхи Самар облаçĕнчи Аслă Микушкел таврашĕнчи ялсенче ватă çынсенчен М.Т.Казанков (Тилли Михайли) çырса илнĕ. Валем Ахун пухса хатĕрленĕ "Палнай" кĕнекере 1973 çулта пичетленнĕ.
Ăşta kăna şitmestĕr-shi?..
Ăşta kăna pulmastăr-shi?..
Atăl şince vĕşetĕr –
Humsem hyşşăn cupatăr,
Kimĕsene silletĕr.
Ej, şilsem, kăra şilsem,
Sirĕnpe ep pyrăttăm,
Şunat sarsa vĕşĕttĕm.
Atăl şince, sir şince
Carlan pek ep cămăttăm,
Irĕkre ep şürĕttĕm.
Ej, şilsem, kăra şilsem,
Ma esir jĕretĕr-shi?..
Ma cuna kasatăr-shi?..
Ăнлантаркăч
1928-1930 çулсенче хальхи Самар облаçĕнчи Аслă Микушкел таврашĕнчи ялсенче ватă çынсенчен М.Т.Казанков (Тилли Михайли) çырса илнĕ. Валем Ахун пухса хатĕрленĕ "Палнай" кĕнекере 1973 çулта пичетленнĕ.
Hupărlarĕş Vişĕ Hut ][ Pajtul / Пайтул
Hupărlarĕş vişĕ hut,
Şapăşrămăr vişĕ kun.
Şĕmĕrtĕmĕr terĕş pul’,
Pĕtertĕmĕr, terĕş pul’.
Pire pajan şĕnes şuk,
Alra păshal pur cuhne
Pire ulput şĕnes şuk,
Alra săni pur cuhne
Jĕrlerĕş pilĕk kun,
Hăvalarĕş şicĕ kun.
Tytatpărah, terĕş pul’.
Şakatpărah, terĕş pul’.
Pire pajar tupas şuk,
Sĕm vărmanĕ pur cuhne.
Pire ulput tytas şuk
Păshi uri pur cuhne.
~~~
Хупăрларĕç виçĕ хут
Çапăçрăмăр виçĕ кун.
Çĕмĕртĕмĕр терĕç пуль,
Пĕтертĕмĕр терĕç пуль.
Пире паяр çĕнес çук
Алра пăшал пур чухне,
Пире улпут çĕнес çук
Алра сăнă пур чухне.
Йĕрлерĕç те пилĕк кун,
Хăваларĕç çичĕ кун.
Тытатпăрах терĕç пуль,
Çакатпăрах терĕç пуль.
Пире паяр тупас çук
Сĕм вăрманĕ пур чухне.
Пире улпут тытас çук,
Пăши ури пур чухне.
Ку варианта 1928-1930 çулсенче хальхи Самар облаçĕнчи Аслă Микушкел таврашĕнчи ялсенче ватă çынсенчен М.Т.Казанков (Тилли Михайли) çырса илнĕ.
Чи малтан Валем Ахун пухса хатĕрленĕ "Палнай" кĕнекере 1973 çулта пичетленнĕ. Унти ăнлантаркăчра çапла çырнă: "М.Т.Казанков каласа панă тăрăх, Пайтул ятлă чăваш С.Разинăн çывăх çынни, утаманĕ пулнă. С. Разин пăлхавне пусарнă хыççăн, Пайтул паттăра патша салтакĕсем тискеррĕн асаплантарса вĕлернĕ пулать".
Şapăşrămăr vişĕ kun.
Şĕmĕrtĕmĕr terĕş pul’,
Pĕtertĕmĕr, terĕş pul’.
Pire pajan şĕnes şuk,
Alra păshal pur cuhne
Pire ulput şĕnes şuk,
Alra săni pur cuhne
Jĕrlerĕş pilĕk kun,
Hăvalarĕş şicĕ kun.
Tytatpărah, terĕş pul’.
Şakatpărah, terĕş pul’.
Pire pajar tupas şuk,
Sĕm vărmanĕ pur cuhne.
Pire ulput tytas şuk
Păshi uri pur cuhne.
~~~
Хупăрларĕç виçĕ хут
Çапăçрăмăр виçĕ кун.
Çĕмĕртĕмĕр терĕç пуль,
Пĕтертĕмĕр терĕç пуль.
Пире паяр çĕнес çук
Алра пăшал пур чухне,
Пире улпут çĕнес çук
Алра сăнă пур чухне.
Йĕрлерĕç те пилĕк кун,
Хăваларĕç çичĕ кун.
Тытатпăрах терĕç пуль,
Çакатпăрах терĕç пуль.
Пире паяр тупас çук
Сĕм вăрманĕ пур чухне.
Пире улпут тытас çук,
Пăши ури пур чухне.
Ку варианта 1928-1930 çулсенче хальхи Самар облаçĕнчи Аслă Микушкел таврашĕнчи ялсенче ватă çынсенчен М.Т.Казанков (Тилли Михайли) çырса илнĕ.
Чи малтан Валем Ахун пухса хатĕрленĕ "Палнай" кĕнекере 1973 çулта пичетленнĕ. Унти ăнлантаркăчра çапла çырнă: "М.Т.Казанков каласа панă тăрăх, Пайтул ятлă чăваш С.Разинăн çывăх çынни, утаманĕ пулнă. С. Разин пăлхавне пусарнă хыççăн, Пайтул паттăра патша салтакĕсем тискеррĕн асаплантарса вĕлернĕ пулать".
Ohaterpe Ol’una ][ Ohater / Охатер
Kiltesh vărmanĕ kash-kash kashlat',
Kiltesh vărmanĕnce kashkăr ami ulat'.
Kashkăr ami hăj aşine kĕtet.
Pĕccen julassincen văl shiklenet.
Pittukassi tem tĕrlĕ pălhanat',
Pittukassi şyn sassipe tulat'.
Pit hurlansa Ol’una makărat',
Hăj savnine, Ohatere kĕtet.
"Ohaterĕm, savnă măshărăm,
Mĕnshĕn kajrăn es Shupashkara?
Shupashkarăn şurcĕsem shuri cullă,
Şynnisem vara ytla ta hura cunlă.
Vĕsem shurra kuraşşĕ hura pek,
Hurana kuraşşĕ shură pek.
Vĕsempe kalaşnin ussi şuk,
Vĕsempe hirĕşnin ussi şuk.
Ohaterĭm, savnĭ măshărăm,
Ujăh irtrĕ esĕ kajnă amăsh kilĕncen.
Mĕnshĕn kajalla kilmestĕn.
Ohaterĕm?
Mĕnshĕn shutlamastăn man şincen?
Ămărtkajăk ami pulsa vĭşse pyrăttăm,
Kashkăr ami pulsa cupsa pyrăttăm,
Esĕ ăşta ikenne pĕlsessĕn,
Esĕ mana kĕtnine pĕlsessĕn.
Kiltesh vărmanĕ kash ta kash kashlat',
Kiltesh vărmanĕn kashkăr ami ulat'.
Kashkăr aşi ami patne vaskat',
Ohater şeş Ol’una patne pyrajmast'.
Kiltesh vărmanĕnce kashkăr ami ulat'.
Kashkăr ami hăj aşine kĕtet.
Pĕccen julassincen văl shiklenet.
Pittukassi tem tĕrlĕ pălhanat',
Pittukassi şyn sassipe tulat'.
Pit hurlansa Ol’una makărat',
Hăj savnine, Ohatere kĕtet.
"Ohaterĕm, savnă măshărăm,
Mĕnshĕn kajrăn es Shupashkara?
Shupashkarăn şurcĕsem shuri cullă,
Şynnisem vara ytla ta hura cunlă.
Vĕsem shurra kuraşşĕ hura pek,
Hurana kuraşşĕ shură pek.
Vĕsempe kalaşnin ussi şuk,
Vĕsempe hirĕşnin ussi şuk.
Ohaterĭm, savnĭ măshărăm,
Ujăh irtrĕ esĕ kajnă amăsh kilĕncen.
Mĕnshĕn kajalla kilmestĕn.
Ohaterĕm?
Mĕnshĕn shutlamastăn man şincen?
Ămărtkajăk ami pulsa vĭşse pyrăttăm,
Kashkăr ami pulsa cupsa pyrăttăm,
Esĕ ăşta ikenne pĕlsessĕn,
Esĕ mana kĕtnine pĕlsessĕn.
Kiltesh vărmanĕ kash ta kash kashlat',
Kiltesh vărmanĕn kashkăr ami ulat'.
Kashkăr aşi ami patne vaskat',
Ohater şeş Ol’una patne pyrajmast'.
Подписаться на:
Сообщения (Atom)